Sacramenten
In de katholieke kerk spelen sacramenten een belangrijke rol. Sacramenten zijn rituele tekenen waarin de gelovige de nabijheid van God wil ervaren. Mensen in levensgevaar krijgen het Heilig Oliesel, of zoals men tegenwoordig liever zegt: de ziekenzalving.
Hemel, hel en vagevuur
Katholieken geloven dat de ziel van de overledene na de dood voortbestaat in het hiernamaals. Traditioneel bestaat het beeld van hemel, hel en vagevuur. Waar de ziel na de dood terechtkomt, is afhankelijk van de mate waarin iemand tijdens zijn leven heeft gezondigd en daarvoor vergeving heeft gekregen. Daarom bidden de nabestaanden voor de zielerust van de overledene.

Begrafenis of crematie ?
De priester of pastor speelt een belangrijke rol bij de voorbereiding van de begrafenis of crematie. Als de overledene gecremeerd wil worden, is daar sinds de jaren zestig vanuit de katholieke kerk geen bezwaar meer tegen. Aan de crematie zal meestal een eucharistieviering of een woord- en gebedsdienst in de parochiekerk voorafgaan.
Door het grote priestertekort van tegenwoordig heeft lang niet iedere geestelijke tijd om na de mis mee te gaan naar het crematorium. De laatste plechtigheden worden dan aan de uitvaartverzorger overgelaten. Eventueel wordt de woord- en gebedsdienst in de aula van het crematorium gehouden, wanneer de nabestaanden daar prijs op stellen.
Een eucharistieviering wordt bij voorkeur in de kerk gehouden.

De voorbereiding
Traditioneel is de uitvaartmis vastgelegd in de zogeheten requiemmis, gericht op de reiniging en de rust van de ziel van de overledene.
Slechts bij de dood van jonge kinderen werd daarvan afgeweken. Dan werd er een 'engelenmis' opgedragen waarbij werd uitgegaan van de reinheid van de kinderziel die naar de hemel zou gaan.
Tegenwoordig zoekt de pastor vaak samen met de directe nabestaanden teksten en liederen uit die naar voren worden gebracht bij de verschillende religieuze bijeenkomsten die zullen volgen.

De avondwake
De traditie om tot het tijdstip van de uitvaart bij de dode te waken is geen gemeengoed meer. Als iemand thuis overlijdt en wordt opgebaard gebeurt dat soms nog wel. Meestal echter wordt op de avond voor de begrafenis in de kerk of de aula van een verpleeg- of bejaardenhuis een avondwake gehouden. Daarbij wordt de levensloop van de overledene gememoreerd en wordt voor hem en de nabestaanden gebeden. Ook wordt om vergeving van schuld gevraagd en worden teksten gelezen en liederen gezongen.
De aanwezigheid van veel vrienden en bekenden bereidt de nabestaanden mentaal voor op de uitvaart. Na de avondwake is er soms gelegenheid tot condoleren of het tekenen van een condoléanceregister, maar meestal stelt men het condoleren uit tot na de uitvaartplechtigheid.

De uitvaartmis
Op de dag van de uitvaart nemen de directe nabestaanden afscheid van de overledene en begeleiden de kist vervolgens naar de kerk. Daarbij worden bloemen op de kist gelegd.
Bij binnenkomst in de kerk komt de priester de stoet tegemoet en besprenkelt de kist met wijwater. In de kerk branden kaarsen en zingt het kerkkoor. Tijdens de gebeden worden nogmaals de goede kwaliteiten van de overledene naar voren gehaald en wordt gebeden voor de nabestaanden. In de pauze wordt gecollecteerd voor de kosten van herdenkingsmissen en soms wordt daarbij een bidprentje uitgedeeld. Dat prentje kunnen mensen als herinnering in hun kerkboek leggen, zodat ze de overledene later in hun gebeden zullen gedenken.
De uitvaartmis wordt beeindigd met de 'absoute'; een ritueel waarbij de priester de kist met wijwater besprenkelt en bewierookt. Daarbij spreekt hij gebeden uit waarin om vergiffenis van de zonden wordt gevraagd. Terwijl het koor zingt, gaan de priester en de misdienaars als eersten de kerk uit, op weg naar het kerkhof of naar de begraafplaats; daama volgen de aanwezigen de dragers met de kist. Buiten beginnen de klokken te luiden, maar verder verloopt de begrafenis in grote zwijgzaamheid.

Bij het graf
Bij het graf gaat de priester aan het uiteinde van het graf staan en staat een lid van de parochie met een kruis aan het hoofdeinde. In stilte bewierookt en zegent de priester het graf. De nabestaanden en belangstellenden staan om het graf heen terwijl de dragers de kist laten dalen. Vervolgens bidt de priester het Onze Vader en strooit hij een schepje aarde op de kist met de woorden 'Gij bent stof en tot stof zult gij wederkeren. De nabestaanden en andere aanwezigen kunnen vervolgens ook een schepje aarde op de kist strooien. Als mensen dit te ver vinden gaan, kunnen ze dit ritueel vervangen door het besprenkelen van de kist met wijwater of het strooien van bloemen.
Meestal wordt familie en buren gevraagd deel te nemen aan de koffietafel, thuis of in een daarvoor gehuurde zaal.
Op verjaardagen en op de sterfdag wordt vaak een mis opgedragen, waarin speciaal voor de overledene en andere overleden familieleden wordt gebeden.

De ziekenzalving
De Amsterdamse pater Van Kilsdonk gaf dit sacrament van de stervenden op uitdrukkelijk verzoek aan een jonge man op zijn sterfbed in het ziekenhuis:

'Vader en moeder, de broertjes en zusjes, enkele vriendinnetjes en vrienden waren in de ziekenkamer. En terwijl allen geknield lagen of gezeten waren, en soms de liturgische antwoorden lieten horen: Amen, Amen, tekende ik eerst het rechter dan het linker ooglid van Herman met olie: 'Door deze zalving mogen jouw ogen nog zuiverder worden om met eenzelfde ernst en tederheid waarmee jij ieder van ons en nog vele anderen altijd hebt aangekeken, de Eeuwige te zien'.
'Dan raak ik met olie de beide oorschelpen, eerst rechts dan links, en zeg: 'Door deze zalving mogen jouw oren, die naar zoveel lieve mensen hebben geluisterd, gespitst worden naar de stem van Christus die jou roept'.
'Net zo werden heel langzaam en eerbiedig gezalfd de gesloten lippen van zijn zeer gevoelig gezicht, de twee handpalmen van deze jonge tennisser, de twee voetzolen. Het is verre van mij om ook maar in de geringste mate deze rite, deze heel kwetsbare tekentaal te propageren. Maar wel moet gezegd zijn: waar deze wordt vertrouwd, verstaan en genoten zoals door de ouders, broers en zusjes, door vrienden van Herman en bovenal door de jongen zelf, daar, en daar alleen, zijn ze onvervangbare middelen van communicatie bij het vieren van een zo smartelijk afscheid, bescheidener, warmer, lijfelijker dan elke alleen maar gesproken taal.'

(Uit: 'Delf mijn gezicht op', p.201)